JAARVERSLAG 2016
KENNIS EN EXPERTISE

Expertise in onze Kennisteams

Expertise kenmerkt onze organisatie. Als professionals nemen wij eigen initiatief en zijn we actief bezig met onze eigen ontwikkeling. Wij delen kennis in acht Kennisteams. Elk Kennisteam, bestaande uit een aantal Onderwijsspecialisten, verzamelt zich rond een expertisethema dat eigen is aan het speciaal onderwijs dat we bieden: arbeidstoeleiding, autisme, dagbesteding, EMB (Ernstige Meervoudige Beperkingen), epilepsie, gedrag, innovatie en veilige school. Het doel is met elkaar te leren en ontwikkelen. Zowel collega’s als geïnteresseerden buiten De Onderwijsspecialisten kunnen zich aansluiten.

Quotes voorzitters Kennisteams

Marloes de Jong, Kennisteam EMB: 'Ik heb tot nu toe zulke leuke ontmoetingen gehad in de EMB-groepen op alle scholen. Allemaal enthousiaste medewerkers die zo veel inspirerende ideeën hebben voor deze speciale doelgroep. Als voorzitter van het Kennisteam EMB wil ik deze mensen verbinden, zodat we onze krachten bundelen, van elkaar leren en kennis en ideeën delen!'

Silke Polman, Kennisteam autisme: 'Wij willen graag een beweging in gang zetten waar collega's vanuit een gezamenlijke passie en missie het onderwijs aan leerlingen met autisme verder specialiseren en optimaliseren. Dit met het doel om mensen met autisme met meer geluk en succes onderdeel te laten zijn van onze maatschappij. Er is veel expertise binnen De Onderwijsspecialisten met betrekking tot autisme. Met het Kennisteam willen we de motor zijn om deze expertise meer met elkaar te verbinden en te delen, zodat we dit concreet in kunnen zetten binnen onze eigen scholen en in het regulier onderwijs.'

Aniek van den Brand, Kennisteam epilepsie: 'Epilepsie is van grote invloed op het leren en op het cognitieve en het sociaal emotioneel functioneren van een leerling. Het is van belang te her- en erkennen wat epilepsie doet met een leerling en diens omgeving. Het Kennisteam epilepsie staat voor kennis vergroten en delen, onderwijs en zorg op niveau te krijgen én te borgen voor de doelgroep. Kwaliteit binnen het onderwijs en zorg op hoog niveau want ook deze leerling verdient onderwijs én zorg op maat. De toegevoegde waarde zit hem vooral in het blijven borgen en in gesprek zijn en blijven met elkaar.'

Elle Peters en Nico Teunissen, Kennisteam innovatie: 'In onze optiek staat het onderwijs en zeker het (voortgezet) speciaal onderwijs voor een grote uitdaging. Kinderen en jongeren groeien nu op in een totaal andere tijd, waarin ze vaardigheden en competenties nodig hebben die anders zijn dan 10 of 20 jaar geleden. Vaak worden jongeren nog opgeleid voor beroepen die er misschien over vijf jaar al niet meer zijn. Ons hierop voorbereiden is een grote uitdaging. Concreet betekent dit dat niet alleen ons onderwijs moet veranderen, maar ook de mensen die dit onderwijs geven of aansturen. Hier een veranderslag in maken is onze drijfveer.

Wij willen het onderwijs zo inrichten dat onze leerlingen eigentijds onderwijs krijgen en meer dan voldoende voorbereid zijn op hun toekomst. Daarnaast faciliteren we de collega’s die onze leerlingen begeleiden. Innovatie klinkt voor de buitenwereld vaak als innoveren in nieuwe tools of technieken. Dat is wat ons betreft zeker niet het geval. Innoveren is voor ons vernieuwen in het totale onderwijs!'

De zoektocht naar gepersonaliseerd leren

Wij willen ons onderwijsaanbod formuleren vanuit de vraag van de leerling; de leerling is regisseur van zijn leven en daarmee van zijn leerproces. Gepersonaliseerd leren staat volop in de belangstelling in onderwijsland. Binnen onze organisatie hebben we de voorwaarden waaronder gepersonaliseerd leren moet plaatsvinden, zoals een digitale leeromgeving, beschreven en in beeld gebracht.

Zoektocht

Alfred van Bergen, teamleider op De Ommezwaai, vertelt: 'Op school zijn we bezig met een zoektocht naar gepersonaliseerd leren, waarbij de inzet van ICT in het leerproces onmisbaar is. Als teamleider stuur ik dit proces aan. In Zweden is een onderwijsvorm ontstaan waarbij het onderwijs gepersonaliseerd is en de leerling eigenaar van het leerproces is: Kunskapsskolan. Het concept gaat er van uit dat ieder kind anders is en unieke ambities en talenten heeft. Iedere leerling heeft het recht te worden uitgedaagd op deze talenten en ambities, met aandacht door coaching van de leerkracht. De leerling neemt zelf de regie over zijn of haar leerdoelen en neemt daarbij eigen verantwoordelijkheid. Binnen onze school onderzoeken wij de mogelijkheden om gepersonaliseerd leren het hart va het onderwijs te laten zijn.'

Mariëndael

Mariëndael Arnhem heeft in 2014 het onderwijsconcept Kunskapsskolan geïntroduceerd. Edward Elenga, directeur Mariëndael, licht toe hoe het concept Kunskapsskolan binnen vso Mariëndael is geïntegreerd en wordt uitgevoerd: 'Het integreren van Kunskapsskolan in een bestaande school met een eigen cultuur is een proces geweest van veelvuldig vallen en opstaan. De eerste ervaringen zijn positief. Opvallend is dat juist leerlingen waarvan verwacht werd dat zij vanwege hun problematiek voor veel onrust binnen de school zouden zorgen, achteraf veel baat hebben bij het onderwijsconcept.'

De opleiding EMB is als een spoorboekje, je hebt er telkens weer wat aan.

Pienel Hermeling en Roeline Plooij, beiden leerkracht op Lichtenbeek, hebben onlangs de tweejarige opleiding post-hbo EMB (Ernstige Meervoudige Beperking) succesvol afgerond. Zij zijn daarmee een van de eersten binnen De Onderwijsspecialisten die deze opleiding hebben gevolgd en afgerond. Pienel en Roeline zijn allebei groepsleerkracht in een groep leerlingen met een leerroute 1- à 2-niveau. De vijf tot acht leerlingen in de groep hebben allen een ernstige meervoudige beperking. Roeline werkt ook nog voor Het Prisma op groep Lotus, waar zij EMB-leerlingen in de puberleeftijd begeleidt.

Wat zijn EMB-leerlingen?

Pienel en Roeline vertellen dat EMB-leerlingen niet in één zin te definiëren zijn; EMB is een breed begrip met allerlei gradaties. Zowel op basis van fysieke en cognitieve beperkingen, maar ook als het gaat om de gedragsproblemen die daar vaak mee samenhangen. Mede door de ervaringen van studiegenoten tijdens de opleiding merkten Pienel en Roeline dat er veel verschillende zienswijzen en visies zijn over de omgang met deze doelgroep. Zij ervaren in hun klas dat leerlingen met EMB erg verschillen in niveau. Sommige kinderen kunnen zelfstandig opdrachten uitvoeren, andere kinderen hebben veel hulp en begeleiding nodig. Daarom wordt elk kind individueel begeleid. Veel EMB-leerlingen hebben continu één-op-één hulp nodig om tegemoet te komen aan al hun ontwikkelingsvragen. Roeline vertelt: 'Leerlingen met EMB hebben veel zorg nodig, maar krijgen daarnaast ook onderwijs. Leerdoelen stellen voor deze leerlingen zit soms in hele kleine dingen, waarin zelfstandigheid elke keer een belangrijk item is.'

Opleiding EMB

Pienel en Roeline hebben in eerste instantie gekozen om de post-hbo EMB te volgen. De school stimuleerde dit. Daarnaast waren zij zelf erg gemotiveerd om een studie te volgen die juist was toegespitst op de doelgroep EMB. Door het volgen van de opleiding is hun kennis op pedagogisch en didactisch gebied vergroot. Daarnaast is er tijdens de opleiding veel aandacht besteed aan de lichamelijke en cognitieve kenmerken van EMB-leerlingen. Hoe je met deze leerlingen om moet gaan, hoe je naar de ontwikkelingen van deze leerlingen kunt kijken én hoe je als professional de beste resultaten met hen kunt boeken heeft tijdens de opleiding veel ‘eyeopeners’ opgeleverd!

Goed kijken naar de leerling

Tijdens de opleiding leren Pienel en Roeline kinderen met een ernstige meervoudige beperking te benaderen volgens de L.A.C.C.S.-zienswijze. L.A.C.C.S. is de afkorting van Lichaam, Alertheid, Contact, Communiceren en Stimuleren. Deze gebieden worden ingezet om goed naar het kind te kunnen kijken, te kunnen stimuleren en het lichaam in kaart te kunnen brengen. Een van de voordelen is dat collega’s vanuit zorginstellingen (onder andere De Driestroom en SIZA) deze benadering ook kunnen hanteren. Op deze manier kan er goed worden samengewerkt tussen zorg en onderwijs. Pienel en Roeline zijn erg enthousiast over de opleiding en willen het principe graag in hun klas toepassen. De voordelen zijn dat een leerling nóg beter gevolgd kan worden en dat de specifieke behoeftes nóg beter kunnen worden vastgesteld. Daarnaast is de informatie en kennis over de leerling gemakkelijker te delen met collega’s. Pienel stelt: 'De L.A.C.C.S.-methode is uitermate geschikt voor de ontwikkeling en de zelfredzaamheid van EMB-leerlingen!'

Ook op De Toekomst wordt volgens de L.A.C.C.S.-zienswijze gewerkt. Daar heeft Mieke van Dijk de opleiding post hbo-EMB gevolgd. De Toekomst heeft één groep met EMB leerlingen en vanaf dit schooljaar is een groepsteam (twee leerkrachten, een onderwijsassistent en zes zorgmedewerkers) gestart met werken volgens dit principe. Elke leerling wordt individueel besproken. De teamleden vullen de L.A.C.C.S.-vragenlijst in, waarin de vijf aandachtsgebieden worden beoordeeld om te kijken hoe het met de leerling gaat en waar extra aandacht nodig is. Vanuit deze bespreking worden doelen vastgesteld. Mieke vertelt wat er zo mooi is aan de werkwijze: 'Je krijgt op systematische wijze een goed beeld van de leerling. Met de teambespreking krijg je alle neuzen dezelfde kant op. Je kunt heel concreet maken welke specifieke behoeftes de leerling heeft en daardoor kan je goed de doelen bepalen.'

Mieke werkt nu vier jaar met de EMB-groep en ziet ook duidelijk de resultaten van het werken met L.A.C.C.S. 'Juist door die uitgebreide voorbespreking kom je tot een eenduidig beeld van een leerling. Dat maakt je als team sterker, we benaderen de leerling allemaal op dezelfde manier.'

Onderzoek naar het leer-, en werkklimaat op onze scholen.

Peer van der Helm, lector/onderzoeker Residentiele Jeugdzorg Hogeschool Leiden, heeft een persoonlijke uitleg gegeven over het door hem ontwikkelde leer-, werk- en leefklimaat onderzoek aan de directeuren van onze scholen met leerlingen met gedrags- of ontwikkelingsproblemen.

Het leer- en werkklimaatonderzoek is begin dit jaar uitgevoerd op het Briant College, De Vaart, Vierbeek College, Vester College, De Fonkel en De Ommezwaai. Bij deze scholen is onderzocht hoe leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben vanwege hun gedrag, het leerklimaat ervaren en wat het verband is met de sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen. Naast het leerklimaat is ook het werkklimaat op deze scholen onderzocht. Er werd onder andere gekeken naar hoe de leerkrachten het werkklimaat ervaren en wat dit voor consequenties heeft voor de ontwikkeling van de leerlingen. 'Wanneer er een positief werkklimaat heerst, is een leerkracht beter in staat om zijn of haar plan van aanpak af te stemmen op de individuele behoeften van een leerling,' aldus Peer van der Helm.

De scores van de leerlingen met betrekking tot sociaal gedrag, groei en veiligheid waren erg hoog op alle vijf scholen. De scores met betrekking tot disruptief gedrag van leerlingen waren lager. De oorzaak hiervan wordt verder onderzocht.

Behoeftes van de leerling

Het onderzoek is vooral bedoeld om de behoeftes van deze leerlingen en de interactie met de leerkrachten nog beter in kaart te brengen. De resultaten van het onderzoek geven namelijk een helder beeld van wat een leerling nodig heeft om zich optimaal te ontwikkelen op het gebied van kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming. Volgens Peer Van der Helm spelen ook de leerkrachten een belangrijke rol bij de socialisatie van leerlingen, zij kunnen namelijk leerlingen structuur bieden in het maken van hun eigen keuzes.

Het continu onderzoeken en evalueren van het werk- en leerklimaat kan leiden tot het verbeteren van het leerklimaat binnen onze de scholen. Daarnaast sluit het werk-, leer- en leefklimaatonderzoek goed aan op onze visie. Die visie is gericht op het vergroten van mogelijkheden van leerlingen, zodat zij volwaardig kunnen deelnemen in de maatschappij. Voor leerlingen met specifieke ontwikkelingsmogelijkheden en hulpvragen stimuleren we de ontwikkeling op cognitief, lichamelijk en sociaal-emotioneel vlak.

De resultaten van het werk-, leer-, leefklimaatonderzoek leiden tot meer informatie om leerlingen op een passende manier te ondersteunen in hun totale ontwikkeling.

Win-winsituatie

Wim van Schaik, directeur De Vaart en Vierbeek College, vertelt: 'De visie en werkwijze van Peer van der Helm sluiten goed aan bij onze visie m.b.t. de leerkrachten. Door structureel de kwaliteit van het leerklimaat in iedere klas in kaart te brengen bieden we de individuele leerkracht inzicht in zijn eigen handelen. Vervolgens bieden we hem of haar individuele ondersteuning waardoor hij zich verder kan ontwikkelen. Door met het hele team de professionele dialoog te voeren over de ontwikkeling van ons leerklimaat ontstaat er voor zowel de leerling als de leerkracht een win-winsituatie.'

Top